gggg

संस्कृत सीखें

-शास्त्री नित्यगोपाल कटारे

o

पाठ - ०3

 


तृतीय: पाठः
 

चलं चित्तं चलं वित्तं चले यौवनजीविते।
अतीव चंचलं सर्वं कीर्तिः एका हि निश्चला।।

-----------------------------------------------------------------------------


 

लङ् लकार (भूतकाल)

 

 

  एकवचन         द्विवचन         बहुवचन
अन्य पुरुष  

अगच्छत्

 

अगच्छताम् अगच्छन्
मध्यम पुरुष अगच्छः  अगच्छतम  

अगच्छत


उत्तम पुरुष  

अगच्छम्

 
 

अगच्छाव

 
 

अगच्छाम

 

 

इदानीम् वयं क्त्वा ल्यप् च प्रत्ययोः प्रयोगं कृत्वा भुतकालिक वाक्यरचनाः कुर्मः।
यदा वयं एकां क्रियां कृत्वा अन्यामपि क्रियां कुर्मः तदा प्रथमायां क्रियायां क्त्वा प्रत्ययस्य प्रयोगः भवति।

यथा-

गत्वा =जाकर
खादित्वा= खाकर
पीत्वा=पीकर
हँसित्वा= हँसकर
भूत्वा= होकर
पठित्वा=पढकर
लिखित्वा=लिखकर
स्थित्वा = बैठकर
दत्वा = देकर
नीत्वा= लेकर
दृष्ट्वा = देखकर
उक्त्वा= कहकर
ज्ञात्वा=जानकर
कृत्वा= करके

यत्र क्रियायां उपसर्गः विद्यते तत्र क्त्वा प्रत्ययस्य स्थाने ल्यप् प्रत्ययस्य प्रयोगः भवति।यथा--
आगत्य= आकर
उत्थाय=उठकर
निर्गत्य= निकलकर
उपकृत्य= उपकार करके
विहस्य= हँसकर
विलिख्य -लिखकर
आदाय= लेकर
सम्प्राप्य = प्राप्त करके


यथा--
गोपालः भोजनं कृत्वा विद्यालयं अगच्छत्।     गोपाल भोजन करके विद्यालय गया।
गोपालः गृहम आगत्य भोजनं अकरोत् ।     गोपाल ने घर आकर भोजन किया।
छात्राः पाठं पठित्वा अलिखन्।                  छात्रों ने पाठ पढकर लिखा।
बालकाः विद्यालये स्थित्वा अपठन् ।          बालकों ने विद्यालय में बैठकर पढा।
बालकाः उठकर गृहं अगच्छन्।                    बालक उठकर घर गये।
अहं पुस्तकं नीत्वा उद्यानं अगच्छम्।         मैं पुस्तक लेकर उद्यान गया।
एतत् उक्त्वा माला अगच्छत् ।                 यह कहकर माला गयी।
एतत् ज्ञात्वा सा अति प्रसन्ना अभवत्।     यह जानकर वह अत्यन्त प्रसन्न हुई।
सः जलं पीत्वा अधावत् ।                        वह पानी पीकर दौडा।
शिष्याः ज्ञानं सम्प्राप्य स्वगृहं अगच्छन्।     शिष्य ज्ञान प्राप्त करके अपने घर गये।
गुरुः उपदेशं दत्वा अपृच्छत् ।                   गुरु ने उपदेश देकर पूछा।
राजा राज्यं परित्यज्य वनं अगच्छत्।         राजा राज्य छोडकर वन को गया।
सा माम् दृष्टवा विहस्य च अगच्छत्।         मुझे देखकर हँसकर चली गयी।
अहं फलं खादित्वा जलम अपिबम् ।         मैंने फल खाकर पानी पिया।

    **************************************

 

 

मुखपृष्ठ पर पहुँचें